Roma Rakamları (Romen Rakamları) Nedir, Nasıl Yazılır?

Roma rakamları nasıl yazılır, nasıl okunur?
Roma Rakamları (Romen Rakamları) Nedir, Nasıl Yazılır?

Roma rakamları ya da Romen rakamları antik Roma'da kullanılan sayı sisteminin adıdır. Orta Çağı'nın sonuna kadar Avrupa'da yaygın olarak kullanılan bu sayı sistemi uygulamadaki zorluklar sebebiyle yerini modern sayı sstemine bırakmıştır. Bununla birlikte Romen rakamları hala tasarımda, sayfa numaralandırmasında ve akademik metinlerde sıkça kullanılmaktadır.

Roma rakamları kapsamlı bir sayısal sistemin oluşmasına öncülük ettiği için modern sayı sisteminin atası olarak bilinir. Öğrenmesi kolaydır, ancak uzun rakamları ifade etmek için pratik olmadığından günümüzde pek tercih edilmemektedir. Romen rakamları sayı sisteminde ilk 10 rakam şu şekildedir: I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X. İlk üç sayıyı ifade etmek için düz çizgiler kullanılır. Bundan daha büyük sayılar belli aralıklarla belirlenmiş referans değerlerin soluna ya da sağına yine çizgiler ekleyerek elde edilir. Tüm sayı sistemini anlayabilmek için bu referans rakamların bilinmesi gerekmektedir.

Roma rakamlarındaki referans değerler ve sembolleri:

I - 1 (bir)

V - 5 (beş)

X - 10 (on)

L - 50 (elli)

C - 100 (yüz)

D - 500 (beş yüz)

M - 1000 (bin)

Bu rakamlar kullanılarak yazılan bazı sayılar aşağıdaki gibidir:

XVI = 16

XXXVII = 36

XL = 40

XLI = 41

LX = 60

LXVIII = 68

XCIII = 93

CCLXIII = 263

DCCXCVI = 796

MMMCDXLIV = 3444

ROMA RAKAMLARI NASIL YAZILIR?

Roma rakamları yazılırken birkaç kurala dikkat etmek gerekir.

1. Romen sayı sisteminde I gibi aynı semboller yan yana en fazla üç kere yazılabilir.  Bir harfin sağına, kendisinden daha küçük değerli bir harf gelirse, toplanarak okunur. XII=12 , DCXX = 620 vb.

2. Romen sayı sisteminde eksiltme yöntemi de kullanılır. Örneğin 4 yazmak istendiğinde yan yana dört adet IIII yazılamayacağı için küçük değerli rakamlar büyük değerli rakamların soluna yazılarak eksiltilir. 4 rakamı 5'ten 1 küçük olduğu için 5'in sembolü olan V'nin soluna bir adet I konulur.

IV=4. Aynı durum 9, 40, 90, 400 ve 900 için de geçerlidir.

IX = 9

XC = 90

CD = 400 ve

CM = 900

3. Roma rakamlarında M yani 1000'den büyük rakam yoktur. Dolayısıyla 1000'den büyük sayılar için yan yana eklemedeki en fazla üç sembol kuralı bozulur. Örneğin: 4000, MMMM şeklinde yazılabilir.

4. Romen rakamlarında 0 sayısı ve basamak kavramı yoktur.

5. Bir sayının bin katını göstermek istediğinizde sembolün üzerine bir yatay çizgi, milyon katını göstermek istediğinizde ise sembolün üzerine iki yatay çizgi koymak kafidir.

6. Roma rakamı ile yazılabilecek en büyük ve en uzun sayı 3888' dir. 3888= MMMDCCCLXXXVIII. Bu bile bu sistemin neden kullanışsız olduğunun tek başına ispatıdır.
 

ROMEN RAKAMLARI NASIL OKUNUR?

Roma rakamlarını Latince okuyabilmek için oldukça iyi bir Latinceye sahip olmak gerekir. Bunun yerine Roma rakamlarıyla yazılmış bir sayının Türkçe nasıl ifade edileceğini anlamak kafidir.

Yine de belli başlı sayıların Latince karışıkları aşağıdaki gibidir:

I (1) : Latince: mono diye okunur.

V (5) : Latince: penta diye okunur.

X (10): Latince: deka

L (50): Latince: quinquaginta

C (100): Latince: Centum

D (500): Latince: quingenti

M (1000): Latince:Mille

ROMEN RAKAMLARI NEREDE KULLANILIR?

Her ne kadar günümüzde Roma rakamları kullanışlı görünmese de pratikte kullanım alanları mevcuttur. Örneğin, kitapların ve makalelerin sunuş ve önsöz bölümlerinde, aynı adla anılan padişahların isimlerinin ayrıştırılmasında, yüzyılların adlandırılmasında ve kuşatma ve savaşların numaralandırılmasında hala yaygın olarak kullanılmaktadır.

Roma sayı sisteminde sıfırın bulunmaması bu sistemin zayıflamasına sebep olmuştur. Bu açığı kapatmak için bazı yöntemler geliştirilse de Arap sayı sistemi olarak da bilinen modern sayıların gücüne asla ulaşamamıştır. Bu durumu anlatmak için Berkeley Üniversitesi'nden Arthur E. Gordon şu örneği verir:

Roma Rakamlarının Yazılışına En Güzel Tarihi Örnek: Columna Restrata

Roma Rakamlarının Yazılışına En Güzel Tarihi Örnek: Columna Restrata

Roma Forum Meydanı’ndaki hitabet kürsüsünün “Columna Restrata” sütünunda 2.200.000 sayısını belirtmek için yirmi iki adet “yüz bin” i gösteren üstünde tek çizgili C konulmuştur.

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS