DNA Sentezi Nedir ve Nasıl Yapılır?

DNA Sentezi Nedir ve Nasıl Yapılır?

DNA sentezi milyarlarca dolar tutarındaki bir projenin faydalarından biri olarak doğdu. Dünya çapında birçok laboratuvar oldukça makul ücretlerle istediğiniz bir DNA dizisini sentezleyip adresinize gönderebiliyor. Araştırmacılar ve ilaç firmaları için bu iyi bir haber ancak insanlar için insülin üretebilen bir bakteri yapayım derken ölümcül bir salgına sebep olabilecek korkunç bir mikroorganizma yapıp yapmadığınızı denetleyen bir mekanizma malesef yok ve bu insanlık için kötü bir haber.

Corona virüsünün Çin'in ticari hakimiyetini bitirmek için rakip ülkelerden biri tarafından sentetik olarak üretildiği komplo teorisini siz de duymuşsunuzdur. Her ne kadar böyle olduğuna dair bir delil olmasa da bu teorinin altında bunun mümkün olması yatıyor. Virüsler ve bakteriler sentetik olarak üretilebiliyor. Genetik biliminin yazılım teknolojisi ile güçlü işbirliği sayesinde sentetik mikroorganizmaları üretmek ve dahası ürettirip adresinize teslim ettirmek artık çok kolay. Bu alandaki koordinasyon eksikliği ve denetimsizlik DNA sentezi olarak da ilinen bu teknolojiyi riskli alanlardan biri haline getiriyor.

Tüm canlılarda DNA’nın belli bir dizilimi mevcuttur. Bu dizilimlerdeki değişiklikler canlının yapısında değişikliklere ve mutasyonlara sebep olur. Bilim adamları bu sayede daha dayanıklı mısır ya da herhangi bir tohum üretebildikleri gibi vücuttaki bazı anomalileri sentetik olarak üretilen DNA dizileriyle tedavi edebilmektedirler. Önceleri çok pahalı bir süreç olan bu sentez işlemi artık birkaç bin dolar tutmakta ve bu işi yapabilecek dünya çapında farklı laboratuvarlar mevcut.

DNA sentezi yapan laboratuvarlar dünya genelinde mevcut.

DNA sentezi yapan laboratuvarlar dünya genelinde mevcut.

Faydalı sentezler için kimsenin itirazı yok ancak bilim insanlarının hepsinin hemfikir olduğu konu üretilen DNA’ların kontrolünün yapılması ve dağıtımının bu kadar kolay olmaması gerektiği. 

İlk bakışta çok alarm zilleri çaldıran bir kaygı olmasa da buradaki asıl mesele şu:

1918 yılında milyonlarca kişinin ölümüne sebep olan H1N1 gribinin genetik kodunu taşıyan bir mikroorganizmayı rahatlıkla üretebilirsiniz. İhtiyacınız olan tek şey İspanyol gribi de denen bu hastalığa sebep olan virüsün DNA dizisi ve bunu üretecek bir laboratuvar bulmak. Üretim yapıldıktan sonra adresinize gelen sentetik DNA’yı istediğiniz canlıya enjekte edip test yapabilirsiniz. Bunu önlemek için laboratuvarların müşterinin sabıka kaydı olup olmadığını bilmeleri ve istenen ürünün veri tabanındaki ölümcül ve tehlikeli olarak nitelendirilen dizilimlerden biri olup olmadığını kontrol etmeleri şart. Bunun için de uluslar arası koordinasyon gerekiyor.

Burada şunu da belirtmekte fayda var. Sentetik DNA canlı bir virüs değildir ancak yetenekli bir biyolog doğru (ve pahalı) araçlar ile bunu canlı bir mikroorganizmaya rahatlıkla aşılayabilir.

DNA Sarmalı

DNA Sarmalı

DNA sentezi yapabilen lider firmalar çoğunlukla Amerika’nın belirlemiş olduğu genetik rehberine uyuyor, ancak bu uyumluluk yasalarla desteklenmiş durumda değil. Yani uymamaları halinde sorumluluklarını inkar edebilecek durumdalar.

DNA Sentezi Nasıl Yapılır?

1990 yılında 18 ülkenin desteğiyle oldukça pahalı bir proje hayata geçirildi: İnsan Genom Projesi. Projenin amacı insanların gen haritasını çıkarmak, yani DNA sarmalında bulunan gen çiftlerinin şifresini çözmek ve böylece hastalıklarla daha iyi mücadele edebilmekti. Proje 2003 yılında tamamlandı ve bilim dünyasına çok büyük katkılar sağladı.

İnsanın gen haritasına sahip olan bilim adamları hangi gen ne işe yarıyor, bu kısımlardaki gen çiftlerini değiştirdikleri zaman ne gibi etkiler oluyor diye araştırmalarına hala devam ediyor. Bununla birlikte aynı şeyi bitkilere de uygulayan bilim dünyası daha dayanıklı, daha verimli ürünler yetiştirmenin yollarını da buldu. Özellikle İsrail’de yapılan bu çalışmalar tohum sektörünün de öncüsü oldu. Daha verimli olmakla birlikte genellikle daha fazla tohum satabilmek için kısırlaştırılan bu ürünlerin insana olan yan etkileri hala araştırılıyor. Genetiği Değiştirilmiş Organizma olarak sınıflandırılan bu ürünler bilim dünyasında hala sıcak gündemlerden biri.

Genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO) bilim etiğinin sıcak gündemlerinden biri.

Genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO) bilim etiğinin sıcak gündemlerinden biri.

Eskiden bir DNA’Nın sentezi yapılmak istendiğinde o DNA’ya sahip canlı klonlanır, daha sonra içindeki DNA çok özel tekniklerle çıkarılırdı, ancak bu değişti. Artık istenen bir DNA dizilimi sentetik olarak, klonlamaya ihtiyaç duymadan üretilebilmektedir. Bunun için de laboratuvar ortamında DNA sarmalını oluşturan gen çiftleri tek tek dizilime eklenmektedir. Bu proses eskiden çok pahalı olmakla birlikte artık her bir gen çifti için 8 cent gibi ücretlerle üretim yapılmaktadır.

İnsan gibi çok fazla genetik dizilime sahip canlılarla sentez işlemi çok pahalı olabilmektedir ancak bir mikroorganizmayı bu teknikle ucuza üretebilmek mümkün. Bu işleme DNA baskısı ya da diğer adıyla DNA sentezi denmektedir.

BLOG COMMENTS POWERED BY DISQUS